Kako je nastala čuvena „Kaćuša“

  • 20.04.2020. 19:50

Niko ne zna zašto je „Borbena mašina 13“ postala „Kaćuša“, ali postoji nekoliko verzija. Prema jednoj od njih, ime je dato u čast postrojenja „Komintern“, koje je je bilo označeno na mašini slovom K.

Vojnici su često davali imena oružju, kao što to sada rade vlasnici automobila. Na primjer, haubicu M-30 su prozvali „Matuška“, a BM-13 su u početku zvali „Raisa Sergejevna“ uz skraćenicu RS (reaktivno oružje), ali u narodu je ostao nadimak „Kaćuša“. Slične instalacije BM-31-12 po analogiji su dobile popularni nadimak „Andrjuša“, ali čak su i one ubrzo bile preimenovane u „Kaćuše“.

Raketni bacač se kretao brzinom od 50-60 kilometara na čas i bio je u stanju da u periodu od 15-20 sekundi ispali 16 snažnih granata kalibra 132 mm. Svet još nije vidio sličnu konstrukciju: oružje sa višestrukim bacačima raketa zajedno sa tegljačima , bilo je teško 30-40 puta više. Izgradnju „Kaćuše“ je vodio Ivan Gvaj, sin željezničara.

Prvi koraci na putu ka podvigu

Gvaj je studirao na Institutu željezničkih inženjera. Nakon vojske nastavio je sa studijama i istovremeno radio kao konstruktor u postrojenju „Petrovski“, a 1929. godine je došlo do sudbonosnog preokreta: inženjer se preselio u Lenjingrad, gdje je dobio drugu diplomu i tri godine projektovao dizalice za mostove u brodogradilištu „Marti“.

Peterburške bijele noći su bile jedino slobodno vrijeme koje je inženjer imao za čitanje. U isto vrijeme, Gvaj je gradio svoju karijeru i postao viši inženjer-konstruktor u Istraživačkom institutu za brodogradnju, a kasnije i šef Konstruktorskog biroa fakulteta za energetiku u Lenjingradu.

Konstruisanje „Kaćuše“

Gvaj je pozvan u Moskvu 1935. godine i postavljen za višeg inženjera-konstruktora Instituta za reaktivna istraživanja pri Komesarijatu za tenkove. Narodni komesarijat je naredio konstruisanje novih lansera. Šef istraživačkog instituta je okupio grupu nadarenih konstruktora i postavio Ivana Gvaja na čelo grupe.

Konstrukcija buduće „Kaćuše“ je započeta 1938. godine. Konstruktori su morali da izgrade manevarsku, brzu mašinu koja može da pređe velike udaljenosti i istovremeno lansira 16 baterija. Za upravljanje paljbom izabrana je konstrukcija „Flauta“.

Pored „Kaćuše“ konstruktori su istovremeno konstruisali lagane vazdušne lansere RS-82 i RS-132 za kopnenu i avionsku tehniku. Rakete kalibra 82 milimetra bile su dio naoružanja lovaca I-15 i I-16.

Posao je bio u punom jeku, ali je 1938. godine prijetila represija: članovi grupe, Valentin Gluško i Sergej Koroljev, koji su radili na stvaranju avijacionih raketa, direktor istraživačkog instituta Ivan Klejmenov i glavni inženjer Georgij Langemak su bili uhapšeni po prijavi karijeriste Andreja Kostikova.

Vodeće zaposlene radnike istraživačkog centra su strijeljali u januaru 1938. godine, odmah nakon što su osuđeni na smrtnu kaznu. Andrej Kostikov je postao šef, ali je grupa nastavila da radi u tajnosti.

Do ljeta se pojavio prvi projekat „Kaćuša“ na osnovu sovjetskog kamiona „Zis-5“, ali terenska testiranja su pokazala neke nedostatke. Inženjeri, naoružani cirkularima (instrumentami za merenje), morali su da riješe neke tehničke probleme: obezbjeđivanje gustine vatre, brzinu paljbe, zaštitu operateru prilikom lansiranja. Instrument su nazivali „mauzer“ (proizvođač Mauser) jer su za vazduhoplovnu industriju u SSSR kupljeni instrumenti samo ove marke zbog njihove velike preciznosti. U drugim industrijama su koristili „kolumbike“ (proizvođač Columbus).

Zanimljiva činjenica: Iste, 1938. godine, svuda se čula pjesma „Kaćuša“ koju je napisao Mihail Isakovski i koja je postala poznata u narodu i popularna u čitavom svijetu.

U aprilu sljedeće godine, nova instalacija bazirana na kamionu „Zis-6“ dobila je odobrenje vojske. Opremljena je sa visoko-eksplozivnim granatama kalibra 132 milimetra i na poligonu je padala na tačno označeni kvadrat. Tako je završena prva i najintenzivnija faza vojno-tehničkog stvaralaštva.

Uloga „Kaćuše“ u pobijedi nad fašizmom

Pronalazak tima Ivana Gvaja je 19. februara 1940. godine patentiran: BM-13 je upisan u registar pronalazaka SSSR pod brojem 3338: „Mehanizovana instalacija za bacanje raketa različitog kalibra“. Njenim promovisanjem ka brzoj masovnoj proizvodnji početkom rata 1941. godine, bavio se Vladimir Aborenkov, načelnik artiljerijskog odjeljenja Crvene armije.

Dan prije početka Drugog svjetskog rata, 21. juna 1941. godine, Veće narodnih komesara SSSR odlučilo se za masovnu proizvodnju granata M-13 i sistema BM-13. Od 22. do 30. juna u fabrici „Komintern“ su konstruisane dvije prve „Kaćuše“. One su prošle posljednja ispitivanja na poligonu blizu Moskve, neposredno pred vatreno krštenje.

Mašine su 1. jula predate artiljerijskim jedinicama Crvene armije. Dvije nedjelje kasnije, borbene jedinice, koje su upravljale sistemima BM-13 pod komandom kapetana Ivana Flerova, bili su u blizini Orše. Sa dvije serije paljbi „Kaćuše“ su „zapjevale“ nad rijekom Oršicom. Sovjetska vojska je u potpunosti uništila željezničku stanicu u blizini sela Piščalovo, gdjje su se sakupljale neprijateljske trupe i tehnika. Nacisti su pretrpjeli velike gubitke: tri ešalona mrtvih i ranjenih.

Naravno da je tada tim konstruktora Ivana Gvaja slušao pjesmu „Kaćuša“, ali im nije bilo do nje. Htjeli su da „završe svoju pjesmu“, da uklone nedostatke BM-13 i kontrolišu proces serijske proizvodnje.

Iako je u julu 1941. godine na frontu bilo samo 19 raketnih artiljerijskih mašina, do kraja rata ih je bio oko 10 hiljada. Zbog impresivne snage „Kaćuše“, koja je bila ekvivalentna paljbi jedne artiljerijske jedinice, neprijatelj je činio sve da je se dočepa. Da Nemci ne bi otkrili jedinstvenu konstrukciju sovjetskih inženjera, vojnici Crvene armije su, kada bi bili opkoljeni, uništavali ove jedinstvene mašine.

Svijet 2020. godine obilježava 75. godišnjicu pobjede nad fašizmom i kapitulacije nacističke Nemačke.